Inzichten over het juiste leven

Dit is het vierde deel van een zevendelige serie over filosofie en het werk van een filosoof. De komede weken publiceer ik elke dinsdag een artikel in deze reeks. Voor een uitleg over het waarom van deze serie, begin met Deel 1.

In Deel 2 en Deel 3 betoogde ik dat twee uniek filosofische doelen en vaardigheden een belangrijke bijdrage leveren aan onze samenleving. Dit deel is het laatste deel dat gaat over het nut van de filosofie. Het oorspronkelijke doel van de filosofie was namelijk behoorlijk ambitieus: in de Oudheid was dé vraag die filosofen bestudeerden de vraag der vragen: Hoe moet ik leven?

 

Deel IV

 

Inzichten over het juiste leven

 

Vroeger was filosofie echt de shit: het studieobject van de filosofie was niks minder dan het goede leven.

Socrates onderzocht hoe je moest leven en vond dat een leven gespeend van zo’n zoektocht niet de moeite waard is. Aristoteles vond dat we als mens moesten leven zodanig dat we onze functie als mens het best vervulde. Stoïcijnse filosofen zoals Seneca en Marcus Aurelius vond dat we moesten leven in overeenstemming met de natuur.

Vandaag de dag zouden dit nogal merkwaardige dingen zijn voor een filosoof om te zeggen. In tegenstelling tot in de Oudheid, houden filosofen zich niet meer bezig dergelijke kwesties.

In onze liberale, anti-paternalistische cultuur staan we niet open voor zulke voorschrijvende uitspraken: we wensen niet geïnstrueerd te worden over hoe we ons leven moeten leiden. Zelfs de kerk heeft geen autoriteit meer op dit gebied.

Zoals cabaretier Tim Franssen met een kwinkslag vaststelt in Het failliet van de moderne tijd:

“Dit heeft geleid tot een leegte waarvan we tegenwoordig weten dat hij handig wordt opgevuld Roy Donders.”

Iets serieuzer zou je kunnen zeggen dat die leegte opgevuld wordt door consumerisme, kapitalisme, materialisme en wat dies meer zij: de ideologie van de markt beheerst onze wereld.

Het is misschien wat raar om te denken dat die leegte ooit opgevuld werd door filosofen. Toch is het zo.

Hoe filosofie haar relevantie verloor

In een interview deelt filosoof Alain de Botton zijn visie op de geschiedenis van de filosofie. Filosofie begon als wat we tegenwoordig “levenskunst” noemen:

“When philosophy begins, in ancient Greece and Rome, it sets out to be therapy for the soul. It sets out to be a practical tool that can help you to live and die well. Philosophers in those days are interested in finding out how families work, how money works, how money works, how status works, what we should do about public opinion, death, ambition and all of those things that bother each us day.”

Tot een paar eeuwen geleden vervulde filosofie die therapeutische rol:

“Philosophy continues to be interesting for many centuries, but when we hit 20th century the number of interesting philosophers tails off because something happens to philosophy that is rarely remarked upon. Basically, it splits in two. For my money, the interesting stuff goes into psychology. Freud says he’s a philosopher. The whole tradition that comes out Freud – psychology more generally – takes over the interesting stuff: how to live, how our minds work, how to actualize yourself.”

Sindsdien ging het bergafwaarts:

“In the 20th the century, the humanities started to have to compete with the sciences for money and attention in universities. The way they decided to take the battle is that they tried to turn themselves into pseudo-sciences. Suddenly the great questions of life became the subject of the kind of study that was akin to studying nuclear physics, all to make sure that the professors could get tenure and that the departments would get funding and the governments would be suitably impressed. It has been a complete disaster.”

Schrijver Tim Ferriss legt uit waar dit tot leidt:

“When philosophy transitioned into a more structured academic setting it tried to mimic the progression in difficulty that the hard sciences experienced. However, when you take philosophy and try to force fit it into that type of progression you no longer strive to make it useful but start striving to make something difficult. As a consequence, nowadays you can’t be a PhD in philosophy unless you’ve made it sufficiently arcane and made the rhetoric so convoluted that only five people are willing to talk with you about it.”

Au. Dat doet pijn.

Geen wonder de toegevoegde waarde van filosofie steeds meer in twijfel wordt getrokken.

Een goede grap

Filosofie begon als studie van het juiste leven. Van die benadering is weinig meer over.

Niettemin is het een aspect van filosofie dat we niet moeten opgeven, vindt De Botton:

“What philosophy really is, is a discipline that is distinct from say poetry and religion, but like poetry it wants to talk about the things that are meaningful and like religion it wants to give us guidance. Unlike religion however it is not using the supernatural: it’s based on anything that you can reason with. And unlike poetry it’s not merely interested in beautiful phenomena but wants to take those somewhere: it wants to inform and reform us.”

Klinkt leuk, maar het werk dat filosofen tegenwoordig produceren geeft weinig reden om te denken dat ze veel waardevols te zeggen hebben over betekenisvolle zaken: de gedachte dat hedendaagse filosofen geschikt zijn om ons te helpen met het leiden van een juist leven is bijna lachwekkend.

Het scepticisme jegens filosofie is verdiend, omdat veel hedendaagse filosofie van belabberd niveau is. Daarover volgende week meer.

 

PS. Krijg een beter leven

Ik schrijf een wekelijkse nieuwsbrief waarin ik inzichten van de beste filosoof-lifehackers uitpluis en doorgrond hoe jij hun dieprgravende analyses, effectieve strategieën en vernieuwende perspectieven in kan zetten voor je eigen welvaren.

Spread the love