Intellectuele masturbatie: De gevaarlijke liefde van een filosoof

Dit is het zesde deel van een vijfdelige serie over filosofie en het werk van een filosoof. Voor een uitleg over het waarom van deze serie, begin met Deel Eén. De vorige delen vind je hier:

Deel Eén: Waarom filosofie geen wetenschap is

Deel Twee: Het nut van de filosofie

Deel Drie: Waarom filosofie altijd eerst komt

Deel Vier: Inzichten over juiste leven

Deel Vijf: Goede filosofie is ondubbelzunnig

Een gevaar dat bij die studie op de loer ligt is dat je eigenlijk niks zegt, maar de onmeetbare aard van de dingen waarover je filosofeert je toelaat om de illusie te weken dat je diepzinnige inzichten verkondigt. Dat was het onderwerp van Deel Vijf.

Dit deel gaat over te filosofische filosofie: filosofie die niet over de werkelijkheid gaat, maar over een filosofen-variant van de werkelijkheid. Zulke filosofie gaat dus niet nergens over, maar over wat de filosofen de werkelijkheid nemen te zijn, terwijl het eigenlijk níét of nauwelijks over de echte wereld gaat.

 

Deel VI

De gevaarlijke liefde van de filosoof

 

Filosofie betekent in Oudgrieks ‘houden van wijsheid’ (‘filo’ = houden van en ‘sophia’ = wijsheid). Een filosoof is iemand die liefde heeft voor wijsheid.1

Klinkt leuk en onschuldig, maar zoals we allemaal weten maakt liefde blind. Het gevaar is dat filosofen door hun liefde voor wijsheid verblind worden en – zoals verblindende liefde nu eenmaal met ons doet – er een onjuist beeld op na gaan houden van het object van hun liefde.

Waar houden filosofen van?2

Filosofen worstelen met hun verlangen naar specialistische kennis. Dit verlangen brengt namelijk het risico met zich mee dat filosofen een hoogst geavanceerd, specialistisch, technisch en in zichzelf gekeerd studieobject creëren, wat contact verliest met de echte wereld. De wijsheid waar ze van houden gaat dan daarover, niet meer over de werkelijkheid waarin wij allemaal leven.

Dat gebeurt veel te vaak. Zo observeert schrijver Tim Ferriss:

“A vast majority of philosophy seems intellectual masturbation that focuses on semantic tail chasing: ‘what does ‘is’ really mean?’ and then they’d go on for 600 pages of rhetoric and at then you’re like: I don’t think that added any value to my life.”

Een concreet voorbeeld vinden we in Antifragile van filosoof Nassim Taleb:

“There is an anecdote about one Professor Triffat (I am changing the name because the story might be apocryphal, though from what I have witnessed, it is very characteristic). He is one of the highly cited academics in the field of decision theory (…). Triffat, then at Columbia University, was agonizing over the decision to accept an appointment at Harvard (..). A colleague suggested he use some of his [own rational decision making theory], as, he told him, “you always write about this.” Triffat angrily responded, “Come on, this is serious!””

Dat bedoel ik met een studieobject dat losstaat van de echte wereld.

Helder schrijven is ook niet alles

In Deel Drie zei ik dat goede filosofie juist super concreet is. Ik brak een lans voor helder geschreven teksten met precieze bewoordingen zonder quasidiepzinnig gebabbel.

Nu dreigt het omgekeerde te gebeuren: door te technisch te formuleren raken we als academisch filosofen zo in onszelf gekeerd dat we van iets houden dat niet meer lijkt op wat ons verlangen naar wijsheid zou moeten zijn. Het object van onze liefde is dan filosofen-wijsheid, in plaats van echte-wereld-wijsheid.

Filosofen die te vaag formuleren om te verhullen dat ze niets zeggen zijn charlatans. Filosofen die te precies formuleren maar daardoor super specialistisch worden en nog heel weinig zeggen zijn verblind door liefde.

De echte wereld

In Deel Twee van deze serie kwamen we het idee tegen dat de algemene zaak van de filosofie is om te begrijpen hoe dingen (heel breed begrepen) samenhangen (heel breed begrepen). De filosoof moet uitkijken dat hij in zijn verlangen naar specialistische kennis geen gat creëert tussen hoe dingen samenhangen in de wereld van de filosoof en hoe dingen samenhangen in de wereld van de rest van de mensheid.

Hij drijft dan een wig tussen de echte werkelijkheid en de werkelijkheid waar filosofie over gaat. De wijsheid waar de filosoof van houdt wordt dan niet wijsheid over de ‘echte wereld’, maar over de wereld van de filosoof. De filosoof houdt dan van het verkeerde ding.

Hij is verblind door zijn liefde.

In zo’n geval verliezen de echte wereld en de academische-filosofen wereld contact met elkaar (zie de afbeelding boven het artikel).

Recht uit mijn hart

Het pijnlijke is dat dit proces al aan de gang is.

Het is de onderliggende gedachte als je mensen iets hoort zeggen in de trant van: ‘Ja, bla bla bla, laat de precieze definitie maar aan de filosofen over. Je zou je om zulke filosofen-dingen druk kunnen gaan maken, maar iedereen snapt eigenlijk toch wel wat ik bedoel dus laten we gewoon normaal doen en aannemen dat iedereen het begrijpt dan kunnen we door met wat er wel echt toe doet.’

De strekking: wat die filosofen zeggen is niet zo relevant voor wat we echt bedoelen, voor waar we daadwerkelijk mee bezig zijn.

Het doet me pijn dat filosofie soms wordt gezien als een discipline die losstaat van wat er echt toe doet. Alsof filosofische kennis, filosofische twijfel niet ter zake doet: ‘Oh ja, daar heb je die filosoof weer met z’n mierenneukerij.’

Als de rest van de mensheid filosofie als overbodig, onbelangrijk, futiel beschouwt is dat een doodskus voor de wijsbegeerte. De inzet is hoog: de universiteiten van Amsterdam en Rotterdam al aangekondigd hun filosofie faculteit en -onderwijs op te doeken.3

Laten zien dat filosofen wel wat bij kunnen dragen was één van mijn hoofdredenen om deze site te beginnen.

Zodat ik heel misschien niet meer de enige ben die zich hier zorgen om maakt.

 

PS. Krijg een beter leven

Ik schrijf een wekelijkse nieuwsbrief waarin ik inzichten van de beste filosoof-lifehackers uitpluis en doorgrond hoe jij hun diepgravende analyses, effectieve strategieën en vernieuwende perspectieven in kan zetten voor je eigen welvaren.

 


Voetnoten

  1. Wikipedia: In het Grieks is het woord philosophía (φιλοσοφία) een samenstelling van de woorden voor liefde (φιλέω= ik houd van, φιλειν = houden van, φίλος = vriend, φιλία = vriendschap) en voor wijsheid (σοφία = wijsheid).
  2. Deze blog is geïnspireerd door het boek Waar filosofen van houden van Jan Bransen. Zie ook deze videocolumn.
  3. Zie ook deze column van Rob Wijnberg.
Spread the love