Is geluk het doel van het leven? Ja en nee

Meer dan vijf jaar geleden meende ik het geheim des levens te hebben ontdekt.

Na een diepzinnig gesprek concludeerden een vriend en ik: “Je moet het gewoon altijd chill hebben.”

‘Chill hebben’ is iets wat altijd binnen je eigen macht ligt. Wat er ook gebeurt, jij bent degene die bepaalt of jij het ‘chill hebt’, zo redeneerden wij.

Het is niet dat wij vonden dat je alles altijd maar fantastisch moet vinden. Wat we bedoelden was dat je mentale toestand de belangrijkste factor is in het hebben van een prettig leven. Als je die ten allen tijde onder controle hebt, wordt je leven er een stuk aangenamer op.

Voorbij ‘leuk’

Nu, een aantal jaar later, komt het mij voor dat dat niet het hele plaatje kan zijn.

Schrijvend of studerend denk ik regelmatig: ik heb echt zin om nu mijn tijd te gaan verdoen op Facebook, te gaan gamen of iemand te bellen. Dit doe ik dan niet omdat ik vind dat ik ‘moet’ werken.

Als alles gaat om ‘chill hebben’, wat let mij dan om de hele dag 9gag af te struinen?

Blijkbaar speelt er nog iets meer.

Doelen

Soms wil je iets bereiken. ‘Chill hebben’ komt dan op de tweede plaats. Voorbeelden te over: de marathonloper die de pijn verbijt, de verlegen jongen die al zijn moed bij elkaar raapt en dat meisje aanspreekt, de entrepreneur die het avondeten met zijn gezin mist om zijn bedrijfje te redden.

Op dat moment hebben die mensen het niet ‘chill’ en willen ze dat ook helemaal niet. De marathonloper die het 42 kilometer lang chill heeft gehad, zal aan de finish een minder voldaan gevoel hebben dan zijn strijdende collega’s. Als je tegen onze ondernemer zegt: “Ja maar je wil toch zelf je eigen bedrijf, dus blijkbaar ‘wil’ je dat ook meer dan voor het eten thuis zijn”, dan mis je een cruciaal deel van wat er aan de gang is.

Aan de andere kant hebben we allemaal die vriend waarvoor chill hebben wèl prominent op de eerste plaats staat en die er content mee lijkt om de hele dag liggend op de bank te Netflixen. Laten we hem voor het verhaal René noemen (naar René van der Gijp).

Ziet hij iets over het hoofd? Zo ja, wat?

Verlangens en redenen

Laten we het voorbeeld van de entrepreneur die na het eten thuiskomt er weer bijpakken.

Met een cynische inslag kan je tegen hem zeggen: Je blijft tot ‘s avonds op kantoor, dus blijkbaar is dat wat je wil. Je doet het immers vrijwillig.

Hoewel: zijn verlangen om op werk te blijven komt voort uit redenen. Je hebt reden om te zorgen voor brood op de plank, dus maak je die lange uren.

Je ‘verlangen’ om door te werken is geen bron van redenen, zoals je verlangen om samen met je gezin te dineren je een reden geeft (en er niet uit voorkomt) om rond etenstijd thuis te zijn. Dit ‘verlangen’ om langer op je werk te blijven is een gevolg van redenen die je al hebt, niet een verlangen dat redenen grondt.

Dat je omwille van bepaalde redenen handelt, tegen je verlangens in, is wat we bedoelen met ‘opofferingen maken’. Mijn verlangen om op 9gag te gaan, is een reden voor mij om op 9gag te gaan. Dit verlangen geeft mij een reden. Mijn ‘verlangen’ om te werken is daarentegen gemotiveerd door redenen, voornamelijk dat ik mijn proefschrift wil afronden voordat mijn stipendum afloopt.

Analoog komt het verlangen om tot in de avond op kantoor te blijven voort uit bepaalde redenen die de entrepreneur heeft (te zorgen voor geld) maar het verlangen zelf is geen bron van redenen (het is niet iets wat hij leuk vindt).

De nihilist

Wat is er mis met René? Hij handelt nooit omwille van redenen, maar altijd omwille van verlangens.

We menen dat er redenen zijn die belangrijker zijn dan het ‘chill hebben’. We willen bepaalde dingen in het leven en dat geeft ons redenen om niet altijd zomaar te doen wat we op dat moment willen.

Die vriend die de hele dag Netflix ligt te kijken, lijkt niet zoveel te willen in zijn leven. Hij lijkt geen redenen te hebben om niet maar te doen wat hij wil.

En dan vermoeden we gauw dat er iets mis is met deze persoon.

Een vereiste voor geluk?

De Bulgaarse filosoof Peter Deunov (1864 – 1944) had waarschijnlijk niet zo’n leuk leven, want hij vond dat

“Human happiness is defined by the hardships and conflicts you have been through. The greater they are, the greater is your happiness.”

Zijn Zwitserse collega Alain de Botton (1969) verwoordt het iets nuchterder:

“You normally have to be bashed about a bit by life to see the point of daffodils, sunsets and uneventful nice days.”

Iemand die voornamelijk dingen doet vanwege verlangens die redenen zijn in plaats van verlangens die voortkomen uit redenen en tegelijk gelukkig is, is eng.

Want als je zo ook al gelukkig kan zijn, waarvoor lopen wij ons dan uit de naad te werken?

Twee categorieën van ‘willen’

Er lijken twee ordes van ‘willen’ te spelen. De ene: het ‘chill hebben’. De tweede: dingen bereiken waarvoor je opofferingen moet maken.

Weten dat ik vandaag ook iets voor de tweede soort ‘willen’ gedaan heb, heb ik nodig om waarlijk te kunnen genieten als ik in mijn vrije tijd Game of Thrones kijk.

Geluk vereist worstelingen. Je mentale toestand afhankelijk maken van iets en het bijgevolg niet altijd chill hebben, verhoogt de schoonheid van je leven.

Althans, dat zou je denken.

Voor ambitieuze mensen zoals ik is het een interessante gewaarwording dat sommigen dat totaal niet schijnen te hebben. Dat ze die tweede ‘willen’ niet nodig lijken te hebben om gelukkig te zijn, dat hun redenen uitsluitend lijken voort te komen uit hun verlangens en zeer zelden andersom.

Is ‘chill hebben’ ook niet de uiteindelijke motivatie voor het tweede soort ‘willen’? De entrepreneur heeft worstelingen in zijn leven nodig om gelukkig te kunnen zijn – om het chill te kunnen hebben – ook al houdt die uitdaging in dat hij soms dingen moet doen tegen zijn directe verlangens in. “Zonder tegenslag is [het leven] niks aan,” meent harde werker Diederik Samsom bijvoorbeeld in een interview met NRC.

Als je zulke dingen niet nodig hebt en à la René van der Gijp oprecht gelukkig lijkt te kunnen zijn met dagen van bankhangen, is dat dan een sterkte of een zwakte?

Oók voor die mensen kan ‘leuk hebben’ toch niet het hele verhaal zijn?

Of wel?

 

PS. Krijg een beter leven

Ik schrijf een wekelijkse nieuwsbrief waarin ik inzichten van de beste filosoof-lifehackers uitpluis en doorgrond hoe jij hun dieprgravende analyses, effectieve strategieën en vernieuwende perspectieven in kan zetten voor je eigen welvaren.

Spread the love