We vinden ons werk niet zo leuk. Minder werken is niet de oplossing. Dit wel

Een ijverig persoon vertelde me ooit trots dat ze in drie minuten doucht. Later die dag deelden we een lift en botste ze bij aankomst op de vierde verdieping tegen de haperende liftdeuren omdat haar blikveld in beslag werd genomen werd door het boek dat ze stappend probeerde te lezen.

Voor mij is douchen zingen, ontspannen, genieten, mentaal afgesloten van de boze buitenwereld en productiviteit en opschieten en drie minuten.

Trots zijn op het hebben van een extreem efficiënt wasritueel heeft wat dubieus, vind ik.

Het is iets wat voor 99% van onze (menselijke) voorouders onbegrijpelijk zou zijn maar iets wat we nu meteen snappen.

De maatschappij

Dat komt door hoe we tegenwoordig over werk, productiviteit en druk zijn denken.

De Duitse filosoof Josef Pieper (1904 – 1977) observeerde in 1949 dat cultuur moeite doen op een voetstuk plaatst. In onze samenleving is hard werken belangrijker dan daadwerkelijk goed bezig zijn.

Ook de badkamer is niet veilig voor productiviteitsoptimalisatie: de tijd die je vrijmaakt door effectiever te zijn, vul je weer op met andere werkdingen. Het is niet de bedoeling dat productiever zijn leidt tot meer vrije tijd of een langere douche. Druk zijn is de norm.1

Hierdoor gaan we zowel meer werken als onze baan minder leuk vinden, want om aan de drukheidsnorm te blijven voldoen doen we steeds meer nutteloze2 en saaie dingen.

In 2013 was meer dan één derde van de Nederlandse werknemers dan ook ‘niet enthousiast over zijn functie’. Ongeveer de helft van de Amerikaanse kenniswerkers ontleent geen zingeving aan zijn werk. “Volgens een studie van Gallup in 142 landen is slechts 13 procent van alle werknemers wereldwijd ‘geëngageerd’. Ongeveer 60 procent is ‘niet-geëngageerd’ en de rest is ronduit ongelukkig met zijn werk,” schrijft Correspondent Rutger Bregman (1988).

In Waarom We Werken concludeert psycholoog Barry Schwartz (1946):

“90 procent van de volwassenen besteedt de helft van hun wakkere leven aan dingen die ze liever niet doen op plaatsen waar ze liever niet zijn.”

Een tegenbeweging

Het idee dat het goed is om moeite te doen, onafhankelijk van waar je eigenlijk moeite voor aan het doen bent, slaat nergens op. Net zoals het feit dat mensen ergens veel geld voor over hebben niet betekent dat iets waardevol is, betekent het feit dat iets veel moeite kost niet dat het de moeite waard is.

Langzamerhand komt hiertegen een protestmachine op gang. Paradoxaal genoeg vliegen zowel richtlijnen over hoe productiever te worden en adviezen over hoe minder te geven om je productiviteit momenteel als warme broodjes over de toonbank.

Het idee van de mensen die vinden dat je minder moet geven om je productiviteit: je moet je leven niet laten beheersen door zoiets naars als werk.

Oorspronkelijk wilde ik ook zoiets schrijven. Toen ging ik nadenken.

Er klopt iets niet.

Balans, iemand?

Maria Popova (1985), auteur op de website Brainpickings, legt uit wat er mis is met de werk-leven antithese:

“I  often find myself saddened when people talk of “work-life balance” — a notion that implies we need to counter the unpleasantness we endure in order to make a living with the pleasurable activities we long to do in order to feel alive.”

Een balans tussen werk en leven veronderstelt dat werk tegengesteld is aan wat je wel echt wil doen – waar je de overgebleven uurtjes van je menselijke bestaan aan mag besteden.

Als je het zo bekijkt, is het advies om je leven niet te laten beheersen door werk en genoeg aandacht te geven aan de andere kant van de balans een goede raad.

Maar zo moet je het niet bekijken.

De protestbeweging van ‘geef wat minder om productief zijn’ bekijkt het wel zo: werken is niet super belangrijk dus vergeet niet te leven. Men ageert tegen druk zijn en maakt impliciete suggesties door er zoals de monnik David Steindl Rast (1926) in zijn Essential Writings op te wijzen dat “the Chinese character for being busy is also made up of two elements: heart and killing.”

Dit mist het wezenlijke knelpunt.

Er is namelijk helemaal niks verkeerd met je leven laten beheersen door werk of veel waarde hechten aan je productiviteit. De fout is niet dat we te veel werken maar dat we ‘werk’ beschouwen als iets een vervelende verplichting die we moeten balanceren met activiteiten waar we wel voldoening uit halen.

Dat is een verkeerde instelling, want de tegenstelling tussen ‘werk’ en ‘wat je eigenlijk wil doen’ klopt niet.

Gooi die balans het raam uit.

Wat werk is

Werk is niet de zure appel waar je doorheen moet bijten. Je carrière zou datgene moeten zijn waar je het meeste voldoening uit haalt, niet een verplichting waar je doorheen moet zodat je daarna iets kan gaan doen wat voor jou wél betekenisvol is.

Het is beter om werk te zien als een middel voor zelfontwikkeling en als jouw manier om serieus bezig te zijn met wat er voor jou echt toe doet.3

Als je dáármee druk bent, kan jouw ‘drukheid’ onmogelijk correct beschreven worden met een teken dat bestaat uit de elementen “hart” en “doden”.

Een andere tegenbeweging

Eerder het tegenovergestelde: een leven waarin je daarmee níét druk bent, zou je met zo’n teken kunnen omschrijven.

In zo’n leven is er niks dubieus aan willen douchen in drie minuten (al zou ik toch wel uitkijken voor die liftdeuren).

Helaas hebben weinig mensen zo’n leven.

Het probleem is dat veel mensen werk doen waarvan ze zelf (terecht) vinden dat het zinloos is, en denken dat dat normaal is. Dat mensen druk zijn met nutteloze activiteiten in plaats van engagerende ondernemingen, en denken dat dat normaal is. Dat mensen hun tijd opdelen in “werken” en “leven”, en denken dat dat normaal is.

Malcolm Gladwell (1963) sloeg de spijker op zijn kop toen hij in Outliers schreef:

“Hard work is a prison sentence only if it does not have meaning. Once it does, it becomes the kind of thing that makes you grab your [partner] around the waist and dance a jig.”

Het gaat erom dat wat je de hele dag doet, voor jou betekenisvol is. We zouden moeten protesteren tegen betekenisloos werk en niet tegen werken op zich.

In plaats van “werk minder” zou de boodschap moeten zijn: zorg dat je werk het vetste in je leven is.

 

PS. Krijg een beter leven

Ik schrijf een wekelijkse nieuwsbrief waarin ik inzichten van de beste filosoof-lifehackers uitpluis en doorgrond hoe jij hun dieprgravende analyses, effectieve strategieën en vernieuwende perspectieven in kan zetten voor je eigen welvaren.

 


Voetnoten

  1. Zie bijvoorbeeld deze studie van het SCP.
  2. Zie hierover dit fascinerende artikel van antropoloog David Greaber over “onzinbanen”. Dit stuk van een marketeer over de zinloosheid van marketing is ook een echte eye-opener.
  3. Deze TED-talk over de link tussen ‘werk’ en het najagen van je passie raad ik van harte aan.
Spread the love