De paradox van zelfverbetering

Ik prijs deze site aan door te roepen dat filosofie je leven kan verrijken.

Toch gaat er waarschijnlijk niks fundamenteels veranderen aan jou of je leven door het lezen van mijn stukjes.

Als je je leven nu niet ‘rijk genoeg’ vindt, vind je dat volgende week ook niet. Om te weten hoe ‘rijk je leven’ in jouw beleving volgend jaar is, neem je het gemiddelde van de afgelopen honderd dagen.

News flash: Er komt geen magisch moment waarop je de lijn passeert van ontevreden naar vervuld.

De arrival fallacy

In Happier definieert Harvard-psycholoog Tal Ben-Sahar (1970) de “arrival fallacy” als:

“The false belief that reaching a valued destination can sustain happiness.”

Als je dat ene zoekt wat je dit keer echt gelukkig zal maken – die nieuwe relatie, die promotie, die verhuizing – zal je altijd blijven zoeken.

“Als ik alleen maar X of Y zou hebben, dan ben ik tevreden.” Zodra mijn pensioen begint, zal ik als bij toverslag voor altijd blij wakker worden.

Niet dus: een gewaardeerde bestemming bereiken brengt geen blijvend geluk. Dan komt er wel weer iets nieuws wat je moet hebben.

Zolang je in die mindset zit, op weg dé bestemming of zoekend naar hét wondermiddel, zal er niks wezenlijks veranderen aan je leven.

It’s the mindset, stupid.

Waarvoor?

Het is verleidelijk om continu met levensverbetering bezig te zijn. Het is tegenwoordig geen kunst om elke dag iets op te vangen waarvan je denkt: “Verrek ja, daar moet ik eens naar kijken.”

Daarom moet je zorgen dat jij de controle hebt over dat stemmetje. Dat hangt er op zijn beurt van af waarom je jezelf, of je leven, wilt ‘verbeteren’. Wat verwacht je ervan?

Wil je het puur vanwege het gegeven dat er – wellicht, volgens jou – iets te verbeteren valt en je voordat je naar dit krijg-een-vervullend-leven-en-een-geweldig-huwelijk-seminar bent geweest misschien wel een incompleet leven hebt? Dan gaat het dus mis.

Zorg dat je occupatie met levensverrijking en dergelijke niet gemotiveerd is door ‘Fear Of Missing Out’ (FOMO). Anders wordt het iets obsessiefs, een oneindige bron van ontevredenheid. Immers, er komt altijd wel weer iets op je pad wat je leven misschien wat beter zou kunnen maken. Je hebt niet de controle, want zodra er iets van deze aard op je tijdlijn verschijnt ben je meteen bang dat je leven incompleet is.

Zelf ben ik gevoelig voor zulk perfectionisme. Om die neiging tegen te gaan, mag ik nu nog maar een drie zelfverbeteringsboeken per jaar lezen. Dikke tip.1

Om het FOMO-stemmetje te bedwingen helpt het om levensverbetering te beschouwen als een gipskaste voor je gebroken been die je afdoet wanneer je been genezen is. Een tijdelijk medicijn dat je neemt voor een specifiek probleem.

Anders eindigt het nooit.

Een zichzelf-ondermijnend proces

Weet waarom je wat aan het zoeken bent, want

“Straks is er niks, wat er niet nu ook al is.”     –Cabaretier Daniel Arends (1979) in zijn show De Zachte Heelmeester.

Dat er iets beter kán, wil niet zeggen dat je datgene eerst moet verbeteren voordat je kunt (of ‘mag’) genieten: een perfect leven bestaat niet.

Dat er iets handiger kán, wil tevens niet zeggen dat je daarop moet wachten voordat je die ene grote stap zet. Mensen gebruiken levensverbeteringszaken vaak als excuus: ik moet eerst tien kilo afvallen en dan pas ga ik haar mee uit vragen, daarvoor wijst ze me toch af. Probeer zulke gedachtenpatronen in jezelf zo snel mogelijk te herkennen, want als je die tien kilo bent afgevallen, verzin je wel een ander smoesje waarom je beter nog even kan wachten en je dus dat ene hele enge ding niet hoeft te doen. En dan doe je het dus nooit. Wachten op het perfecte moment is zinloos, want het perfecte moment bestaat niet.

Het ultieme punt van levensverbetering is het punt bereiken waarop je het gevoel dat je je leven moet verbeteren niet meer hebt. Tegelijkertijd impliceert levensverrijkingsgepraat dat er iets beter kan aan hoe jij je leven leidt.

Bezig zijn met het verbeteren van je leven is daardoor op een rare manier een zichzelf-ondermijnend proces.

Herinner je de ‘arrival fallacy’: als je verwacht dat je leven na het bereiken van een of ander doel helemaal gelukzalig wordt, raak je alleen maar teleurgesteld.

Beter is: je doet het gips om, laat het je genezen en gaat verder met je leven. Zorg dat jij de controle hebt.

 

PS. Krijg een beter leven

Ik schrijf een wekelijkse nieuwsbrief waarin ik inzichten van de beste filosoof-lifehackers uitpluis en doorgrond hoe jij hun dieprgravende analyses, effectieve strategieën en vernieuwende perspectieven in kan zetten voor je eigen welvaren.

 


Voetnoten

  1. De Romeinse filosoof Seneca (4vC – 65nC) adviseert: “[The] reading of many authors and books of every sort may tend to make you discursive and unsteady. You must linger among a limited number of master thinkers, and digest their works, if you would derive ideas which shall win firm hold in your mind. Everywhere means nowhere.” In zijn Brieven aan Lucilius.
Spread the love